Close
(بر اساس منابع اصیل طب سنتی ایرانی)
در طب سنتی ایرانی، بیماری‌ها بر اساس مزاج، اخلاط و مسیر حرکت مواد زائد در بدن تحلیل می‌شوند. یکی از اصطلاحات کلیدی در این مکتب، نزله است که در آثار بزرگی چون قانون فی‌الطب ابن‌سینا و شرح الاسباب جایگاه ویژه‌ای دارد.
بسیاری از افراد، نزله را با زکام یا سینوزیت یکی می‌دانند، اما این سه، هرچند ارتباط نزدیکی دارند، از نظر علت، سیر بیماری و درمان تفاوت‌های مهمی دارند.
نزله در منابع اصیل به معنای ریزش رطوبات و بخارات غلیظ از سر به سمت اندام‌های پایین‌تر است. این رطوبات ممکن است به شکل خلط پشت حلق، ترشحات بینی یا حتی سرفه‌های خلط‌دار بروز کنند.
ابن‌سینا در قانون می‌گوید:
> «النزلة هی انصباب المواد من الرأس إلی الحلق أو الصدر أو غیرهما»
یعنی: نزله، فرود آمدن مواد از سر به حلق، سینه یا دیگر اندام‌هاست.
– سوءمزاج دماغ (گرمی یا سردی بیش از حد)
– رطوبت زیاد در سر به دلیل تغذیه نامناسب یا هوای مرطوب
– ضعف قوه دافعه که مانع دفع طبیعی رطوبات می‌شود
– عوامل محیطی مانند سرماخوردگی مکرر یا خوابیدن در معرض باد و کولر
هرچند نزله و زکام هر دو با ترشحات بینی و حلق همراه‌اند، اما در طب سنتی:
– نزله نتیجه حرکت اخلاط از دماغ به سمت حلق یا سینه است و می‌تواند مزمن شود.
– زکام بیشتر یک واکنش حاد بدن به سرما یا عوامل محرک است و معمولاً کوتاه‌مدت می‌باشد.
در نزله، خلط پشت حلق و احساس سنگینی سر شایع‌تر است، در حالی که در زکام، عطسه و آبریزش بینی غالب‌اند.
سینوزیت در طب جدید به التهاب سینوس‌ها گفته می‌شود، اما در نگاه طب سنتی، اغلب پیامد نزله طولانی‌مدت است.
در نزله، مشکل اصلی در دماغ و مسیر نزول اخلاط است، اما در سینوزیت، حفره‌های سینوسی دچار انسداد و عفونت می‌شوند.
ترشحات نزله ممکن است رقیق یا غلیظ باشند، اما در سینوزیت معمولاً غلیظ و چرکی‌اند و با درد صورت و فشار پیشانی همراه می‌شوند.
یکی از شکایات رایج بیماران نزله و سینوزیت، خلط پشت حلق است.
– در نزله سرد: خلط شفاف و رقیق است.
– در نزله گرم: خلط زرد یا سبز و غلیظ می‌شود.
این علامت، اگر طولانی‌مدت باقی بماند، می‌تواند باعث تحریک گلو، سرفه مزمن و حتی مشکلات گوارشی شود.
سرماخوردگی در طب سنتی، اغلب محرک آغاز نزله است. قرار گرفتن در معرض سرما، حرارت غریزی بدن را کاهش داده و رطوبات را در سر تجمع می‌دهد. اگر این رطوبات به‌موقع دفع نشوند، نزله مزمن یا سینوزیت ایجاد می‌شود.
درمان نزله در طب سنتی سه مرحله دارد:
– پرهیز از غذاهای مولد رطوبت مانند لبنیات سرد، میوه‌های آبدار در شب و غذاهای سرخ‌کرده
– استفاده از غذاهای گرم و خشک متناسب با مزاج
– بخور با گیاهانی مانند بابونه، آویشن و مرزنجوش
– استفاده از انفیه‌های ملایم برای تحریک دفع اخلاط
– روغن‌مالی ملاج و پیشانی با روغن بنفشه یا سیاهدانه
– ورزش سبک و منظم برای بهبود گردش خون
– پوشاندن سر و گردن در هوای سرد
– پرهیز از نوشیدن آب یخ بعد از فعالیت بدنی
– خوابیدن در محیط بدون جریان مستقیم باد
– رعایت رژیم غذایی متناسب با مزاج
نزله، زکام و سینوزیت سه مفهوم مرتبط ولی متمایز هستند. شناخت تفاوت‌های آن‌ها به ما کمک می‌کند درمان هدفمندتری داشته باشیم و از مزمن شدن بیماری جلوگیری کنیم.
اگر می‌خواهید به‌صورت عمیق و کاربردی درمان نزله، زکام و سینوزیت را بر اساس منابع اصیل طب سنتی بیاموزید و به مهارت‌های عملی در تشخیص و درمان برسید، پیشنهاد می‌کنم در دوره تخصصی نزله و زکام و سینوزیت مدرسه طب شرکت کنید.
در این دوره، با تدریس اساتید مجرب، از مبانی نظری تا نسخه‌های عملی و روش‌های پاکسازی، همه‌چیز را گام‌به‌گام یاد خواهید گرفت.
همین حالا ثبت‌نام کنید و اولین گام را به سوی درمانگر حرفه‌ای شدن بردارید.
